Jak zmieniać lęk przed starością w ciekawość życia?

Lęk przed starością jest oczywiście zjawiskiem powszechnym i często opisywanym w psychologii. Dotyczy głównie obaw o zdrowie, utraty samodzielności, spadku znaczenia społecznego, samotności. Nasze doświadczenie w pracy z seniorami i seniorkami pokazało nam jednak, że to nie sam wiek jest głównym źródłem niepokoju, lecz błędne i negatywne przekonania na temat starości, utrwalane przez lata przez kulturę i stereotypy. Mamy natomiast dobrą wiadomość – sposób myślenia może się zmieniać, a wraz z nim jakość życia – i to największy cel przyświecający naszym działaniom.

Przedstawiamy więc sprawdzone strategie psychologiczne i praktyczne ćwiczenia zmieniające postrzeganie starości 🔽

ZROZUMIENIE, SKĄD BIERZE SIĘ LĘK

W psychologii rozwojowej podkreśla się, że każdy etap życia wiąże się zarówno z zyskami, jak i stratami. Erik Erikson opisywał starość (późną dorosłość), jako czas integracji życia – moment porządkowania doświadczeń, nadawania im sensu – a nie wyłącznie okres schyłku. Lęk więc pojawia się najwcześniej wtedy, gdy starość postrzegana jest wyłącznie przez pryzmat utraty, a nie rozwoju (Erikson, 1982).

ZMIANA NARRACJI – OD UTRATY DO SENSU

Jedną z najlepiej udokumentowanych koncepcji jest teoria selektywności społeczno-emocjonalnej Laury Carstensen. Teoria ta mówi, że wraz z wiekiem ludzie coraz bardziej koncentrują się na tym, co naprawdę ważne: bliskich, relacjach, teraźniejszości, emocjonalnej jakości życia. To nie regres – to adaptacja sprzyjająca dobrostanowi psychicznemu (Carstensen, 1999).

Ćwiczenie praktyczne – spisz trzy obszary życia, które są dla Ciebie ważniejsze dziś, niż 20 lat temu. Zobacz, jak zmiana priorytetów może być zasobem, zamiast stratą.

PRACA Z MYŚLAMI – PODEJŚCIE POZNAWCZO-BEHAWIORALNE

Badania z zakresu terapii poznawczo-behawioralnej pokazują, iż zmiana automatycznych i negatywnych myśli wpływa na obniżenie lęku. Myśli „starość równa się cierpienie”, należy zastępować bardziej realistycznymi, opartymi na faktach – „starość jest zróżnicowana i zależy od wielu czynników” (APA, 2017).

Ćwiczenie praktyczne – gdy pojawi się u Ciebie lęk przed starością, zapytaj siebie: Czy mam dowody, że musi tak być? Czy znam osoby starsze, które żyją inaczej, niż mówi mi mój lęk?

UWAŻNOŚĆ I AKCEPTACJA

Liczne badania pokazały, iż praktyki uważności (mindfulness) obniżają poziom strachu (lęku) i znacznie poprawiają jakość życia. Skupienie się na teraźniejszości pomaga ograniczyć zamartwianie się przyszłością i po prostu sprzyja ciekawości życia tu i teraz (Kabat-Zinn, 2003).

Ćwiczenie praktyczne – codziennie poświęć 5 minut na świadome oddychanie i obserwowanie bieżących doznań – bez analizowania i oceniania przyszłości czy nawet przeszłości.

KONTAKT Z REALNYM OBRAZEM STAROŚCI

Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, iż pozytywne postrzeganie starzenia się wiąże się z lepszym zdrowiem psychicznym, dłuższą aktywnością i większym poczuciem sensu życia. Najważniejsze jest zastępowanie krzywdzących stereotypów realnym doświadczeniem i relacjami międzypokoleniowymi (WHO, 2020).

Lęk przed starością nie znika sam, ale może zostać przekształcony w ciekawość poprzez wiedzę, codzienne praktyki, refleksję. Starość nie musi być niewiadomą pełną zagrożeń. Może (i powinna) stać się kolejnym etapem odkrywania siebie i życia w sposób bardziej świadomy.

Źródła: